UNESCO schreef de ‘Fossil Hominid Sites of Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai and Environs’ in 1999 in. De naam is een aanwijzing: Sterkfontein is maar een van meer dan een dozijn opgegraven sites, verspreid over zo’n 47.000 hectare dolomietheuvels, en verschillende andere zijn voor de wetenschap net zo belangrijk. In 2005 werd de inschrijving uitgebreid met de Makapan-vallei in Limpopo en de vindplaats van de Taung-schedel in de provincie North West; officieel heet ze nu de Fossil Hominid Sites of South Africa.
Waarom hier? Het dolomiet zit vol grotten. In de loop van miljoenen jaren verzamelden zich botten op de grotvloeren – sommige naar binnen gespoeld, sommige achtergelaten door luipaarden en hyena’s, sommige van dieren die er simpelweg in vielen – en kalkrijk water kitte ze aaneen tot keiharde breccie. Diezelfde kalk trok een eeuw geleden mijnwerkers aan, en hun springwerk legde de fossielen bloot.
Wees realistisch over de toegang: afgezien van Sterkfontein en de Wonder Cave liggen bijna al deze sites op privéterrein en kun je er niet zomaar langs. Je beleeft ze via de tentoonstellingen in Maropeng en Sterkfontein, of op incidentele specialistische tours.
Wat te doen: Swartkrans, Kromdraai & Malapa
Swartkrans: robuuste neven en de eerste vuren
Aan de overkant van het dal bij Sterkfontein heeft Swartkrans de grootste verzameling Paranthropus robustus opgeleverd – een zijtak van de mensenfamilie met zware kaken en grote kiezen – naast vroege leden van ons eigen geslacht, Homo. Verbrande botten die C. K. ‘Bob’ Brain hier vond, meer dan een miljoen jaar oud, behoren tot het vroegste bewijs ter wereld voor het beheerste gebruik van vuur.
Kromdraai: waar Paranthropus zijn naam kreeg
In 1938 raapte een schooljongen, Gert Terblanche, op de boerderij Kromdraai schedelfragmenten op. Robert Broom spoorde hem op – de jongen zou tanden van de schedel in zijn broekzak hebben gehad – en benoemde een nieuw soort hominine, Paranthropus robustus. De opgravingen in Kromdraai zijn de afgelopen jaren hervat.
Malapa: Australopithecus sediba
In augustus 2008 keerde de negenjarige Matthew Berger, op verkenning met zijn vader Lee Berger, een steen om en vond een sleutelbeen. Het leidde tot twee opmerkelijk complete skeletten van bijna twee miljoen jaar oud van een nieuwe soort: Australopithecus sediba, met een mozaïek van aapachtige en mensachtige kenmerken. Malapa ligt in een privé-natuurreservaat; afgietsels en soms originelen zijn te zien in Maropeng.
Drimolen, Gladysvale, Cooper’s en de rest
Drimolen haalde in 2020 het nieuws met een schedeldak van ruwweg twee miljoen jaar oud dat aan Homo erectus wordt toegeschreven, een van de oudste die bekend zijn. Gladysvale, Cooper’s Cave, Bolt’s Farm, Plover’s Lake, Gondolin, Haasgat en Motsetse hebben duizenden fossielen toegevoegd van homininen en van de sabeltandkatten, reuzenhyena’s en uitgestorven bavianen die naast hen leefden.
Zo kom je er: Swartkrans, Kromdraai & Malapa
- Open sites: de Sterkfontein-grotten en de Wonder Cave zijn de enige grotten met regelmatige publieke rondleidingen.
- Specialistische bezoeken: een paar sites worden soms op afspraak opengesteld voor kleine groepen onder leiding van onderzoekers of erkende gidsen. Dat gebeurt onregelmatig; vraag er ruim van tevoren naar bij een gespecialiseerde aanbieder.
- Alle anderen: de fossielen en hun verhalen worden gepresenteerd in Maropeng, een uur van Johannesburg.
Insidertips
- Betreed nooit op eigen houtje omheinde fossielensites of oude mijngangen – het is illegaal, schadelijk en gevaarlijk.
- Fossielen, botten of stenen werktuigen meenemen uit het werelderfgoed is volgens de Zuid-Afrikaanse erfgoedwet een strafbaar feit.
- Gaat het je vooral om de wetenschap, boek dan een privégids met een paleontologische achtergrond in plaats van een algemene sightseeingtour.
- Het Ditsong National Museum of Natural History in Pretoria bewaart de originele Mrs Ples en veel fossielen uit Swartkrans en Kromdraai in zijn collectie.
Beste tours: Swartkrans, Kromdraai & Malapa
Met deze topbeoordeelde activiteiten zie je Swartkrans, Kromdraai & Malapa het makkelijkst:
Tour in kleine groep vanaf €97 Pretoria/Sandton: Cradle of Humankind & Sterkfontein-grotten
Een flexibele tour in kleine groep die zowel in Sandton als in Pretoria ophaalt – handig, want weinig Cradle-tours vertrekken uit de hoofdstad. Je bezoekt de UNESCO-fossielensites met een gids die uitlegt wat waar is gevonden, met tijd voor de grotrondleiding en het bezoekerscentrum, afhankelijk van de gekozen optie.
- Ophalen in Sandton, Johannesburg of Pretoria
- Kleine groep met lokale gids
- Halve dag of langere opties
Dagtour vanaf €104 Vanuit Johannesburg: Rhino & Lion-safari en Wonder Cave
Een hele dag in het eigen privé-wildreservaat van de Cradle bij Kromdraai. Je rijdt tussen witte neushoorns, buffels en antilopen, bezoekt de roofdierkampen en gaat dan onder de grond in de Wonder Cave, een reusachtige druipsteenzaal met enkele van de mooiste formaties van Gauteng.
- Gamedrive in het Rhino & Lion Nature Reserve
- Afdaling in de enorme zaal van de Wonder Cave
- Neushoorn, buffel, leeuw, jachtluipaard en antilopen
Privétour vanaf €122 Vanuit Johannesburg: Privé-halvedagtour Cradle of Humankind
Dezelfde route als de groepstours, maar met een voertuig en gids voor jullie alleen. De kleine meerprijs waard voor gezinnen met kinderen, voor wie de grottrappen rustig aan wil doen en voor iedereen die langer in Maropeng wil blijven.
- Eigen voertuig en gids
- In je eigen tempo
- Flexibele ophaaltijd
