Op 13 september 2013 wurmden twee recreatieve speleologen, Rick Hunter en Steven Tucker, zich door een bijna verticale spleet in het Rising Star-grottenstelsel, op minder dan een kilometer van Swartkrans, en lieten zich zakken in een kamer die niemand had vastgelegd. Hun hoofdlampen beschenen een vloer bezaaid met botten. Ze lieten hun foto’s zien aan paleoantropoloog Lee Berger van Wits University, en binnen enkele weken was een van de bijzonderste opgravingen uit de geschiedenis van het vak gaande.
De route naar wat de Dinaledi-kamer ging heten, loopt door een vernauwing van maar zo’n 18 cm breed. Berger wierf daarom een team van zes tengere wetenschappers – allemaal vrouwen, al snel de ‘underground astronauts’ genoemd – om te graven, terwijl de rest van het team via een videoverbinding vanaf de oppervlakte meekeek. Ze borgen meer dan 1.500 fossiele fragmenten van minstens 15 individuen van alle leeftijden.
In 2015 maakte het team een nieuwe soort bekend: Homo naledi (‘naledi’ betekent ‘ster’ in het Sesotho). De hersenen waren ongeveer een derde zo groot als de onze en de schouders waren gebouwd om te klimmen, maar handen, polsen en voeten leken verrassend veel op die van ons. Twee jaar later volgde een tweede schok: de botten bleken maar zo’n 236.000–335.000 jaar oud, wat betekent dat deze verwant met kleine hersenen in zuidelijk Afrika leefde rond de tijd dat de vroege Homo sapiens opkwam.
Wat te doen: Rising Star-grot & Homo naledi
Begrijp waarom je er niet in kunt
Rising Star is een actieve onderzoekslocatie op privéterrein, en de fossielenkamers zijn alleen te bereiken door ervaren speleologen via nauwe, gevaarlijke doorgangen. Er zijn geen publieke grotrondleidingen. Wie je een toegankelijke ‘Homo naledi-grottour’ aanbiedt, bedoelt iets anders – meestal Sterkfontein of de Wonder Cave.
Zie Homo naledi in Maropeng
De beste plek om Homo naledi te ontmoeten is Maropeng, dat het Rising Star-verhaal in zijn tentoonstelling vertelt en soms originele fossielen heeft getoond, waaronder het opvallend complete skelet met de bijnaam ‘Neo’ uit de tweede kamer van het stelsel, Lesedi. Check wat er nu te zien is.
Bezoek de fossielenkluis en het Origins Centre in Johannesburg
De fossielen zelf worden beheerd door Wits University in Johannesburg. Het Origins Centre van de universiteit in Braamfontein is open voor publiek en een uitstekende aanvulling op een Cradle-dag – zie onze Johannesburg-pagina.
Volg het debat
In 2023 stelde het Rising Star-team dat Homo naledi zijn doden bewust begroef en de grotwanden graveerde – gedrag dat tot dan toe alleen aan mensen met grote hersenen werd toegeschreven. Veel specialisten zijn niet overtuigd, en de discussie loopt nog. Een goede gids geeft je beide kanten; het is een van de levendigste vragen van het vakgebied.
Zo kom je er: Rising Star-grot & Homo naledi
- De locatie: Rising Star ligt in het Sterkfontein-dal bij Swartkrans, maar staat niet aangegeven voor bezoekers en vanaf de weg is er niets te zien.
- Het verhaal: ga naar Maropeng en Sterkfontein, beide ongeveer een uur van Johannesburg – zie reizen.
- Met een gids: een Cradle-tour onder leiding van een specialist is de beste manier om de ontdekking in context uitgelegd te krijgen.
Insidertips
- Kijk of lees vooraf iets over de ontdekking – de beelden van de opgravers die zich door de schacht wringen, maken de tentoonstelling veel levendiger.
- Vraag in Maropeng of er tijdens je bezoek originele fossielen van naledi of sediba te zien zijn.
- Het onderzoeksteam houdt af en toe publiekslezingen en open dagen; die worden lokaal aangekondigd en zijn niet regelmatig.
- Verwar Rising Star niet met lodges en locaties met dezelfde naam elders in de regio.
Beste tours: Rising Star-grot & Homo naledi
Met deze topbeoordeelde activiteiten zie je Rising Star-grot & Homo naledi het makkelijkst:
Tour met gids vanaf €113 Johannesburg: Rondleiding Cradle of Humankind met transfers
De best beoordeelde tour op GetYourGuide die volledig om de Cradle draait. Een gids haalt je op in Johannesburg, rijdt je naar het werelderfgoed en neemt je in Maropeng mee door het verhaal van de oorsprong van de mens – en, als er rondleidingen zijn, de Sterkfontein-grotten in. Begin van de middag ben je terug in de stad.
- Ophalen en terugbrengen bij je hotel in Johannesburg
- Tentoonstelling van Maropeng en ondergrondse boottocht
- Sterkfontein-grotten wanneer die open zijn voor bezoekers
Tour met gids vanaf €104 Vanuit Johannesburg: Tour Cradle of Humankind
Een versie van zeven uur van de Cradle-tour voor wie zich niet wil haasten. Er is tijd voor de grotrondleiding, de tentoonstellingen op beide locaties en een lunchstop, met een gids die uitlegt hoe Mrs Ples, Little Foot en Homo naledi in de menselijke stamboom passen.
- Een langere, ontspannen dag bij de fossielensites
- Sterkfontein-grotten en Maropeng
- Ophalen bij je hotel inbegrepen
Privétour vanaf €122 Vanuit Johannesburg: Privé-halvedagtour Cradle of Humankind
Dezelfde route als de groepstours, maar met een voertuig en gids voor jullie alleen. De kleine meerprijs waard voor gezinnen met kinderen, voor wie de grottrappen rustig aan wil doen en voor iedereen die langer in Maropeng wil blijven.
- Eigen voertuig en gids
- In je eigen tempo
- Flexibele ophaaltijd
